جلال جلالى زاده
125
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
ما هو الفرس ؟ كه پاسخ با قدر مشترك آنها داده مىشود كه حيوان است . پس كلى جنس است . الجنس : كلى مقول على كثيرين مختلفين بالحقيقة فى جواب ما هو من حبث هو كذلك . فالكلى جنس و ( مختلفين بالحقيقه ) نوع ، كه خاصه و فصل قريب و ( فى جواب ما هو ) فصل بعيد و عرض عام را خارج مىكند . جهل مركب : عبارت از اعتقاد جازم غير مطابق با واقع است ؛ چون به چيزى كه خلاف آن است ، معتقد است و اين جهل ديگرى است كه با هم تركيب شدهاند ؛ چون از دو جهل تركيب شده است ، جهل به واقع و جهل به جاهل بودن خود . جهل معذور : يعنى مكلف نسبت به برخى از احكام شرعى به سبب اقامت در سرزمين كفر جاهل است و اين جهل معذور است و عقابى بر آن مترتب نمىشود ؛ چون در سرزمين اسلامى نيست و جهل به احكام ، جهل به دليل است و جهل به دليل تكليف را ساقط مىكند و مانند اين است كه به اين مكلّف تكليف نشده باشد . جهل غير معذور : جهل مكلف در سرزمين اسلام به ضروريات دين است ، مانند حرمت ارتداد و زنا . جنايت : هر فعل حرامى كه موجب آسيب رساندن به جان و عضو انسان شود . جنون : اختلال عقل به گونهاى كه رفتار و گفتار فرد براساس موازين عقلى صورت نمىگيرد ، اگر در اكثر سال ديوانه باشد « مطبق » ناميده مىشود و كمتر از آن باشد غير مطبق ناميده مىشود . جهت فعل : مراد از اين اصطلاح ، وصفى است كه به فعل تعلق مىگيرد از حيث اينكه مباح ، حرام ، مكروه ، فرض يا مندوب باشد . همچنين بر جهت فعل پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و راه شناخت آن اطلاق مىشود تا عمل را مانند پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از اين لحاظ كه واجب يا مندوب يا مباح است ، انجام دهد . جوامع الكلم : كلامى كه الفاظش اندك و معنايش زايد است : ( أعطيت جوامع الكلم ) . جوامع : كتابهايى كه در آنها احاديث به ترتيب ابواب فقهى يا